TOLK Ontstaan in de praktijk

De ideeën voor de methode TOLK zijn voortgekomen uit de praktijk van taalstimulering. KLIK-Onderwijsondersteuning levert zorg op maat op peuterspeelzalen, (speciale) basisscholen en het voortgezet onderwijs in de vorm van logopedie, remedial teaching en stimulering ouderbetrokkenheid. Bij de begeleiding van taalzwakke kinderen worden ouders nauw betrokken. Zij praten immers de hele dag met hun kind. Met goed taalaanbod kunnen kinderen gemakkelijker ontdekken hoe iets heet en hoe gedachten onder woorden kunnen worden gebracht. Communicatieve vaardigheden van ouders, zoals luisteren, herhalen, beurt nemen en geven, oogcontact zoeken, vragen stellen, voorspellen en zo meer, zijn voor het proces van taalverwerving belangrijk. Als zij bovendien met hun kinderen zingen, rijmen en aan hen verhalen vertellen of voorlezen dan bevorderen ze behalve klankvorming, woordenschat en zinsbouw ook het gevoel voor ritme, rijm, melodie en de concentratie op plotstructuur. Er is echter meer: door het aanbieden van taal waar je ‘even met je kind voor gaat zitten’ ontstaat een intiem moment. Taal wordt plezier. Kinderen krijgen een literaire beleving. Met zingen, rijmen en verhalen vertellen kan gewerkt worden aan het dichten van het culturele gat waar allochtone ouders en hun kinderen tegenaan lopen in de Nederlandse samenleving.

TOLK Film is effectief

Iedere opvoeder heeft sterke kanten. Het gaat erom deze kwaliteiten meer naar voren te halen. Films kunnen laten zien hoe het kan of hoe het moet. Ze geven een voorbeeld om te volgen. Het stelt iedereen in staat zelf aan de slag te gaan. Door samen te kijken naar film geeft de intermediair, die de films aanbiedt, geen kritiek maar verwijst naar aansprekende voorbeelden. Het kritisch oog van de hulpverlener richt zich dan niet op de ouders maar op de filmacteurs. Voordeel van film is ook dat iedereen tegenwoordig gewend is aan informatieoverdracht via beelden. Film overbrugt bovendien het probleem van onvoldoende taalkennis van het Nederlands of geringe vaardigheid in lezen en spellen. De films van TOLK sluiten aan bij het principe van video interactie. Echter de standaardfilms ontlasten de aanbieder van het bewerkelijk en tijdrovende proces van het maken van video-opnamen.

TOLK Empowerment

TOLK is een middel tot ‘empowerment’. Het gaat om model-leren. Veel gedrag wordt geleerd doordat men het van de ander imiteert. Wanneer ‘die ander’ ook nog eens bepaalde eigenschappen als warmte en sympathie uitstraalt en vergelijkbaar is met de kijker, wordt het gedrag sneller overgenomen. Ten behoeve daarvan is in de films van TOLK gebruik gemaakt van ouders uit verschillende culturen. Aandachtig kijken is natuurlijk belangrijk en daarom is het sturen van de aandacht door de intermediair onmisbaar. Samen kijken en samen ontdekken hoe het moet, dat is het streven.

TOLK Doelgroep

TOLK richt zich op ouders van in de taalontwikkeling bedreigde kinderen (tussen 0 en 10 jaar). Het gaat om de ontwikkeling van mondelinge taal ongeacht of het nu Nederlands betreft of een andere taal. Eén op de vijf kinderen stroomt het basisonderwijs in met een achterstand in de taalontwikkeling van één jaar of meer. Maar twee op de vijf leerlingen kunnen wel een duwtje in de rug gebruiken als het gaat om taal. Het blijkt dat taalachterstand kinderen langdurig belemmert in het leren op school. Voorkomen is daarom beter dan genezen. TOLK richt zich op verandering van het taalaanbod. Goed taalaanbod is niet vanzelfsprekend. Het vraagt om in gesprek gaan over de dingen in het dagelijks leven. Contact zoeken met de belevingswereld van het kind en ‘intunen’ op wat het denkt en doet.

Waarom doen opvoeders eigenlijk niet wat zo vanzelfsprekend lijkt?
In een tijd waarin auto’s, telefoons, televisie, computers en internet de boventoon voeren krijgt het dagelijkse gesprek steeds minder een plaats. In zoverre is van veel kinderen de taalontwikkeling bedreigd.

Maar er zijn meer redenen waarom het niet komt van effectieve gesprekken. Culturele verschillen en andere ideeën over opvoeding spelen een rol. Kinderen moeten ‘hun mond houden’, geen ‘rommel maken’. Ze zijn er vooral voor de ‘show’ van de ouders. Sommige ouders vinden dat je kinderen tot pakweg zeven jaar niet serieus kunt nemen. Echte gesprekken kan een kind nog niet aan. Er zijn bovendien verschillen in benadering tussen jongens en meisjes. De ambities voor meisjes kunnen heel anders liggen. Men verwacht van hen niet dat ze later een zelfstandig leven leiden en de competitie in de samenleving aangaan.

TOLK Gebruiksmogelijkheden

De gebruiksmogelijkheden van TOLK zijn legio. De films kunnen in serie maar ook per thema worden toegevoegd aan individuele sessies of groepsbijeenkomsten. Ze zijn te gebruiken als aanvulling op of invulling van de oudercomponent van VVE programma’s zoals Kaleidoscoop, Piramide, Startblokken enz.. Ze kunnen onderdeel uitmaken van programma’s voor ouderbetrokkenheid. Daarbij valt te denken aan Opstap, Speel Mee, Kom Erbij, Rugzak, enzovoorts. De films zijn geschikt voor pedagogische ondersteuning aan huis. Ze kunnen worden gebruikt in de logopedische taaltherapie. Ook kunnen de films toegevoegd worden aan opvoedingsondersteunende activiteiten van consultatiebureaus, kinderdagverblijven en in programma’s als Werken aan de Wijk of inburgering. TOLK is bijzonder geschikt om te verwerken in curricula van opleidingen tot professional in de genoemde werkvelden. Te denken valt aan HBO opleidingen en beroepsonderwijs binnen ROC’s De films maken geen inbreuk op bestaande programma’s maar dienen als hulpmiddel om te verduidelijken. Het voegt iets toe zonder afbreuk te doen aan het systeem en de volgorde van wat er ligt. Een module e-learning kan één en ander nog eens extra ondersteunen.